Kasteelstraat 7 8340 Moerkerke-Damme

De Heerlijkheid van Moerkerke

De Heerlijkheid van Moerkerke

De beschrijving van de heerlijkheid ten tijde van Karel van Sint Omaars, gezegd van Morbeke, en van Charles de Jausse van Mastaing, baron van Cruushautem, etc.

In de verkoopsakte van Mijnsherenland van Moerkerken door Karel van Sint-Omaars, gezegd van Morbeke aan Goossen van Raesvelt, heer van Raesvelt etc., van 16 mei 1567 (Heerlijkheidsarchief Mijnsheerenland van Moerkerken, inv.nr. 5, origineel charter, Nationaal Archief te Den Haag) staan de lenen als volgt beschreven:

 

zijnre drie leengoeden bij hem ghehouden van den voorseyd coninck onsen gheduchten heere van desen zijnen voornoomt hove van der burch van Brugghe.

t Eerste leengoet groot omtrent hondert neghen ghemeten landts lettel meer of min metten casteele, opperhove, walle, synghelen, grachten ende alle andere zijne toebehoorten ghenaempt t hof ende leengoet te Moerkercke binnen den lande van den Vrijen ligghende ende staende binnen den ambochte ende prochie van Moerkercke voorseyt in diveerssche parcheelen daerof dats eerst ligghets daer t hoff ende casteel voornoompt op staet metten walgrachten, synghelen, mote, nederhove, boomghaerden, houynghen ende het schuttershof van Moerkercke zijnde al tsamen groot neghenthien ghemeten een ljne XXVIII roeden landts lettel meer of min tusschen den Visschers wech ande westzijde, Adamken filius Jan Adams hofstede ende landt ande oostzijde, streckende metten noordthende ant kerckhof van Moerkercke ende scomparants hofstede ende brauwerie leen zijnde commende van wijlen Jan de Cortewijle ende metten zuudthende op den neerdere Brusschenwech, voorts zo ligghets bet west van voornoomden casteele ende ande oostzijde van den blaeuwen huuse wijlent ghenaempt t roode huus toebehoorende Joos Rogiersz de Valcke in de waterynge van noord over de Leye int derthienste beghin vier ghemeten vichtich roeden landts lettel meer of min tusschen den voorseyd Joos hofstede ende smallen waterghanck ande westzijde svoorseyts comparants landt comende bij verlandynge van den zelven Joos ande oostzijde streckende midts twee lijnen landts binnen de beslote van der priestraige van Moerkercke ende metten zuudthende anden nederen Brusschenwech, voort zo ligghets een luttel noord van daer ende noord overe den waterganck ofte visscherie int veerthienste beghin vijf ghemeten twee lijnen dertich roeden teens tusschen dobediencie van Sinte Donaes in Brugghe landt, Joos de Valcke, Jacob Deynaert cum suis henlyck ghemeene landt alle ande oostzijde, de capelrye van Moerkercke den voornoomden Valcke ende Jacob landt alle ande westzijde streckende metten noordthende anden Damwech ende metten zuudthende ande wateringhe one visscherie, voort zo ligghets noord overe den Damwech int XVe beghin zesse ghemeten zesse roeden landts tusschen de weduwe Jan de Vendael landt ande westzijde de voornoomde Valcke, Jacob Deynaert cum suis ende de kercke van Sinte Cathelyne buuten Damme landt ande oostzijde streckende metten noordhende an eenen smallen waterghanck ende metten zuudthende anden Damwech, voorts zo ligghets noordthende daeranne over den voorseyd waterganck zesse ghemeten thien roeden landts int achthienste beghin tusschen Joos Jansz Byl, de kynderen Jacob van den Walle ende Maeyken t kyndt Denys van den Dycke huerlieden ghemeene landt ande westzijde de kercke van Middelburch in Vlaenderen landt ande oostzijde streckende metten noordhende an tnaervolghende landt ende metten zuudthende anden voorseyd smallen waterghanck voort zo ligghets ten noordthende van t voorseyd landt int zelve beghin drie ghemeten vivenveertich roeden landts tusschen den hooftwaterghanck an de westzijde, de kercke van Middelburch ende den disch van Moerkercke huerlieder beeder landt ande oostzijde streckende metten noordthende an Jheronimus van den Raede leene, voorts zo ligghets verre oost van voorseyd casteele ande oostzijde van den Rooseweghe int veertichste beghin der voorseyd waterynge eenenveertich ghemeten tzestich roeden landts tusschen den voorseyden Rooseweghe lanch duere ande westzijde, Pieter Pietersz Heindrich tvoorseyd leenhouders proost landt, taeddynghers van mijnen heere van Quesnoy ende meer andere landt alle ande noordtoostzijde streckende metten noordthende anden Proostwech ende metten zuudthende an den Kerck wech, voorts zo ligghets noch ande zuudtzijde van den voorseyd Kerckwech int zelve beghin twaelf ghemeten vichtich roeden landts tusschen den Brusschen heerwech ande zuudtzijde streckende metten oosthende ande weduwe ende kynderen Jooris van Wynneseele landt ende metten westhende an Jooris de Clercq landt daer den teghel hoven plach te staene ende es verhaeckende oostwaert metter noordzijde ande kercke van Middelburch landt tottet voornoomt Wynneseele landt, voort zo ligghets wat zuudt van daer overe de zuudtzijde van den voorseyd heerwech int eenen veertichste beghin vier ghemeten een lijne LXXV roeden landts tusschen de aeldynghers van mijnen heere van Quesnoy over wijlen Boudewyn Dongnies landt ande westzijde de Savant wech ande oostzijde streckende metten zuudthende an eenen smallen waterganck ende metten noordthende an den voorseyd Bruchsschen heerwech ende voorts zo ligghets ande oostzijde van voorseyd Savant wech in de waterynge van den Maldeghemschen poldere int XXIe beghin zesse ghemeten ende dertich roeden landts tusschen den voorseyd wech ande westzijde de weduwe ende aeldinghers Jooris van Winneseele landt ande oostzijde streckende metten zuudthende an eenen adere ofte smallen waterganck ende metten noordthende anden voorseyden Bruchsschen heerwech van welcken leengoede ende hove van Moerkercke ghehouden zijn XXVIII manscepen ende achterleenen dairof de zevenentwintich staen ter bester vrome ende tachtentwintichste te vullen coope alle de zelve achterleenen staende ter bester vrome gheleghen binnen den voorseyd ambochte ende prochie van Moerkercke in de waterynge van zuudt ende noordt over de Leye ende dat bij diveersschen persoonen ende eerst Pieter Pietersz Heindrich es daerop houdende vier leenen in de voorseyd waterynge van zuudt overe Leye teerste groot een lijne zesthien roeden , tweede groot zeven lijnen zessentneghentich roeden, t derde groot een ghemet zessentzestich roeden ende tvierde groot acht lijnen tweentzestich roeden, voort Joos Rogiersz Valcke es houdende tviffte ken groot zeventzestich roeden landts liggende als vooren, voort tcloostere van Spermaelle es houdende het zeste ken groot twee ghemeten een lijne zessentzeventich roeden landts ligghende alsvooren, voort filius Matheeus de Vos es houdende tsevenste leen groot twee lijnen achtentachtentich roeden landts, voort Jan Cornelisse van Wulpen es houdende van den voorseyd hove van Moerkercke vijf leengoeden, teerste ende es het achtste groot twee lijnen tzeventich roeden, tweetste ende es tneghenste twee lijn vivenvichtich roeden, tderde ende es thienste twee lijnen tachtentich roeden, tvierde ende es tallevenste vier lijnen vier roeden ligghende in de voornoomt waterynge van zuudt over de Leye, t vijfste ende es twaelfste groot twee ghemeten ligghende in de waterynge van Moerkercke noord over de Leye, voort Gillis Pietersz de Rycke es houdende tderthienste leen groot drie ghemeten twee lijnen tweentneghentich roeden in de waterynge van zuudt over de Leye, voort Willeken filius Gillis de Rycke es houdende tveerthienste leen groot twee ghemeten een lijne neghenentzestich roeden ligghende alsvooren, voort joncheer Jacob Adourne heere van Nieuwenhove etc, es houdende tvichtiensten leen groot twee lijnen vichtich roeden ligghende alsvooren, voort Cathelyne filia Cornelis van Wymes es houdende van den hove van Moerkercke voorseyd twee leenen, dairof teerste ende es tzesthienste groot een lijne twaelf roeden, tweetste ende es tzeventhienste groot een lijne zessentzestich roeden ligghende alsvooren, voort Joosken f. Adriaen Cornelis van Lede es houdende tachtienste teen groot drie ghemeten achtentzestich roeden ligghende alsvooren, voort Claeys Bruysch houdt van den voornoomt hove twee leenen ende zijn de XIX ende twintichste elek groot drie ghemeten achtentzestich roeden ligghende alsvooren, voort Ghelein filius Adriaen Guerraerts houdt van den voorseyd hove twee leenen dairof teerste es groot een ghemet ende es teenentwintichste, tweetste twee lijnen tweentwintich roeden ende es tweentwintichste gheleghen alsvooren, voort joncvrauwe Anna filia Jan de Vendeul wedewe van Jan van den Rhyne es houdende tdrientwintichste teen groot een lijne leens ligghende in de waterynge van Moerkercke noord overe de Leye, voorts Jheronimus van den Raede houdt van den voorseyd hove twee leenen ende zijn de vierentwintichste ende viventwintichste elck groot een ghemet landts ligghende in de voorseyd waterynge van noord overe de Leye, voortjoncvrauwe Anna de Roosimbois ghesellenede van messire Adriaen Dongnies ruddere heere van Willerval, Roisimbois etc, es houdende van den voorseyd hove van Moerkercke twee leenen dairof teerster groot es twee ghemeten ende es tzessentwintichste, tweedde es tzeventwintichste groot zijnde drie ghemeten vivendertich roeden ligghende binder voorseyde waterynge ende Jan Mesdach filius meester Loys es houdende van den voornoomt hove van Moerkercke t achtentwintichste leen groot zijnde zeven ghemeten een lijne achtentzestich roeden leens staende te vullen coope ligghende binnen den ambochte ende prochie van van der kercke ende noord overe de Leye in een pachtgoet ghenaempt de Vlote, tweede leengoet wesende tammanscip ende waerschouteetendom van den voorseyd ambochte ende prochie van Moerkercke met zijnen ghevolghe ende toebehoorten, welck leer oet jaerlicx ghelt ende ghelast staet ten brieven van der lardiere van Brugghe met twintich schellynge parnde tderde leengoet groot zijnde vierentwintich ghemeten een lijne landts lettel meer of min metten nederhove, huusen ende boomen daerop staende wesende de brauwerie van Moerkercke voorseyd ligghende ende staende binnen der voorseyd prochie oost van der kercke tusschen de zelve kercke ende scomparants landt ande westzijde ende den Heerwech ande oostzijde streckende metten noordthende an die van Sinte Donaes in Brugghe ende meet andere landt ende metten zuudthende an svoorseyd comparants landt ende es te wetene dat den wal metten grachten daer topperhuus op staet groot zijnde vichtich roeden landts erve es die inde grotte van den voorseyd leengoede niet begrepen en zijn, staende de voorscreven drie leengoeden ende elck vandien zonderlynghe ten dienste van trauwe ende waerhede te relieve ende camerlyncghelde van vullen coope telcker veranderynge ende voorts te alzulcken laste van thiende pennynghen ende anders als andere leengoeden, in ghelycken ghehouden van den zelven hove

 

 

In de Estat et declaration de tous et quelconcques les biens fiefz terres et seigneuries meubles et aultres biens delaissez par feu Noble Seigneur Charles de St Omer dict de Morbecque / en son viuant seigneur de dranoultre / merris / Oudenem Moerkercke etc. (RAB, Familiearchief 367) wordt de heerlijkheid als volgt beschreven:

 

Premiers vng fief tenu de sa Mate a cause de sa court du bourg de bruges comprendant en grandeur cent huict mesures de terres peu plus ou moings gisans en la paroische de moerkercke avecque vng chastel bassecourt daues cingles jardins a jolitez boghaerts et aultres appartenances Et .ces appelle de toute anchienete la seigneurie de Moerkercke combien que le proprietaire dudict fief ny a nulle jurisdiction Sur lequel fief de Moerkercke es gisgute chastelrie auecque aultres maisonnages et jardin de aergiers /

 

Auquel fief est annexe et vniee vngne belle et grande maison gisant en la ville de bruges appelle anchienement Ryckenburg et est la maison en laquelle ledict feu Sr estant a bruges tenoit sa residence auecque trois aultres petites maisons et vngne porte de deriere y appartenant / chargee ladicte maison anchiennement des rentes heritables et perpetuelles qui sensuiuent / A scauoir a lescolatre de St Donaes en bruges xj s xj d gros xviij m Au cure de lesglise de st gilles en bruges viij s ix d gros viij m A la chappelle de st Jehan baptiste en lesglise de nostre dame xiij d / a la chappelle de confrerie de nostre dame au beginaige en bruges viij s iiij d gros A la chappelle de st nicolai en lesglise de st gilles viij d gros x m A lobedience de st donaes ij d gros xviij m a la chapelle de st anne en lesglise de st saulueur en bruges v d gros xij m

 

Dudict fief et seigneurie de moerkercke sont tenuz et mouuans vingte cincq arrierefiefz selon le registre en faisant mention /

 

Le proprietaire dudict fief de moerkercke a droict de la denomination de cincq poures enffans aux deux escoles des poures de la ville de bruges asscauoir de trois garsons en lescolle des boghaerts et deux fillettes quant le cas y eschiet selon la teneur des liures sur ce despescees /

 

Vng aultre fief tenu dudict bourg de bruges que consiste en la voliere cignerie et pescherie du mestier de moerkercke /

 

Le troisiesme fief tenu comme dessus consiste en lammannie dudict mestier de moerkercke avecque certaine aultre prerogatiue sur et alendroict de lescauwaige des wateringes es jllecque qui sappelle en thioys twaterschoutteetenschap cherge ledict fief de xx s gros par an au proffict de sa mate en sa recepte du lardier a bruges /

 

Vng quatriesme fief nomme tgistelhof auecque ses appertenances comprendant en grandeur cent quarante sept mesures vne lyne lxix verges de terre ou enuirons gisant au mestier dardenbourg es paroisches de heyle et de middelbourg en flandres tenu de ladicte court du bourg de bruges charge en vngne rente de xxv lb gros par an rachaptable au denier seise deue a la vesue et heritiers de toussin eggelin en bruges /

 

Encorre vng fief tenu dudict bourg de bruges appelle le fief de vpschote contenant xxiiij mesures j lyne de terre scitue et gisant en ladicte paroische de moerkercke subject au plein relief /

 

Auquel fief est tenu et mouuant vng arriere fief /

 

Chacun desdict cincq fiefz subject a plain relief et aultres debuoirs selon la coustume de ladicte court feodale /

 

Ten tijde van Charles de Jausse van Mastaing wordt de heerlijkheid als volgt beschreven (Archief bisdom Brugge, reeks F nr. 252):

 

Rechten ende preheminentien vande heerelichede van Moerkercke competerende Mher Charles de Jausse van Mastaing Baron van Cruushauthem etc.a ter cause van Vrau Marie filia Jo.r Franchois Bogaert zoo hiernaer volcht,

 

Alvooren d'heerelichede van Moerkercke consisteert in drye diveersche leenen ghehouden van syne Co. Ma.t van Spaingnie als van hun Burch van Brugghe, danof teerste consisteert in hondert acht ghemeten een lyne vier roeden lants luttel meer ofte min metten casteele mote, walgrachten tsynghelen nederhove boomghaerden hovynghe ende andere toebehoorten daermede ghaende ghenaempt het leen ende heerelichede van Moerkercke ligghende binnen de voorn. prochie van Moerkercke ten lande vanden Vrijen inde waterynghe van noordt over de Leye vuytwysens den leghere danof synde, van welcken leenen ghehouden syn achtentwyntich manschepen ende achterleenen toebehoorende diveersche persoonen danof de sevenentwyntich staen ter bester vroome ende het achtentwyntichste van vullen coope hiernaer breeder ghespecifiert, staende tvoorseyde principale leenghoet ten dienste van trauwe ende waerhede ten refuesue ende camerlinck ghelde van vullen coope telcker veranderynghe ende voorts talsulcken laste van thiende pennynck ende anderssins ghelyck als alle andere leenen staen in ghelycken ghehouden vanden burch van Brugghe belast met vier ponden vichthien schellynghen grooten tsiaers losselick den pennynck sesthiene in eene rente van twaelf ponden grooten tsiaers beset soo op dit leen ende heerelichede als oock op twee andere leenen beede ghehouden vanden voorn. Burch van Brugghe, t'een wesende een groot huus staende binnen de voornoomde stede van Brugghe byde Conyncx brugghe ghenaempt Ryckenburch jeghenwoordich toebehoorende Mher Cesar Veranneman die schuldich es te betaelene vande selve rente tot vj gr. tsiaers, ende het ander vierentwyntich ghemeten lants gheleghen binnen de prochie van Moerkercke toebehoorende dheer Philips Van Steelant doude, die es schuldich te betaelen vyfvendertich schellyn. grooten tisaers, maeckende de voorseijde twaelf ponden grooten tsiaers blyfvende nyetmin altyts ghelyck verbonden ten regarde vanden eyghenaere vande selve rente Inghevolghe vanden contracte ghemackt vande selve repartitie ghepasseert voor wylent Mr Lambrecht Sproncholf in daeten xvij.en decembre 1606

Tweede leen is de Ammanie vande Ambochte van Moerkercke met synen ghevolghe ende toebehoorten, twelcke jaerelicx ghelt den briefven vanden Larhuer in Brugghe xx sch. gr. midts de waerschoutheetendomme vanden zelven Ambochte van Moerkerkce, Staende tzelve leen ten dienste van trauwe ende waerhede ten refuesue ende camerlynck gelde van vullen coope telcken veranderynghe ende voorts talsulcken laste van thiende pennynck ende anders als andere leenen staen in ghelycken ghehouden vanden selven hove,

T'derde leen is de gheheele visscherie voghelrie ende swanerie van Moerkercke alsoo verre ende alzoo breedt alsmen die van ouden tyden ghebruyckt ende ghepossesseert heeft, Staende tzelve leen ten dienste (...etc.)

Voorts soo competeert ter deser heerelichede ende syn dheeren van Moerkercke in continuele ende goede possessie van mette ghelande vande waterynghe van zuydt over de Leye te ordonneren ende stellen de platse tot hooren vande rekenynghe vande selve waterynghe, ende eensaemdelick mette ghelande t'aenhooren talsulcker platse alst hemlieden belieft, twaere buytten ofte binnen de lemyten vande selve heerelichede ende over de rekenyn. als hooft te presideren in persoone ofte deur synen comis ende de selve alsoo mette ghelande te sluytten, Bovendien oock alleene te veranderen ofte doen veranderen de officieren vande selve

waterynghe ende profficteren de emolumenten daer an clevende, Ende die tsynen proufficte employeren,

Voorts oock in ghelijcke possessie ende preheminentie int hooren vande rekenyn. vande wateringhe van Lapsscheure, ende Moerkercke noord over Leye, metsgaders veranderen vande officieren vande selve waterynghen, ende van te proufficteren de baten daer an clevende

Van ghelijcken competeert er deser heerelichede de denominatie van vyf kynderen, de drye inde aerme scholen ten Boghaerde binnen Brugghe, ende de andere twee inde aerme meyskens schole binnen der selver stede by fundatie vande voorghaende proprietarissen vande selve heerelichede voor hemlieden ende de ghonne die naer hemlieder souden wesen heere van Moerkerkce, Competeert voorts oock ter deser heerelichede de superintendentie vande kercke van Moerkercke int hooren vande rekenijn. der selver ende vanden disch vanden aermen aldaer etc.a

d'originele briefven van desen syn gheexhibeert byden processe inden raedt van Vlaenderen jeghens Jo.r Maximiliaen van Praet per memorie"